Piotr Szewczyk

Podobno to ja wymyśliłem nazwę Zachta – tak przynajmniej mówili Rodzice. Przyznaję się do podrzucenia w trakcie rodzinnej narady nazwy, którą często słyszałem w naszym domu: Warszawska Zachęta. Pewnie jako dzieciak nie rozumiałem do końca, czym jest galeria sztuki czy wernisaż. Podobało mi się jednak, że istnieje takie miejsce gdzieś w dalekim mieście. Miejsce, które tak zachęca, że rodzice gotowi byli podróżować na koniec świata – bo tak to w rozumieniu dziecka wtedy postrzegałem – tylko po to, by je koniecznie odwiedzić. Tak działa prawdziwa Zachęta.

Kto z domowników skrócił ją do „Zachty” – już nie pamiętam. Ale Zachta, z ukrytym pod spodem źródłosłowem, stała się w wymiarze artystycznym (z zachowaniem skali, oczywiście) puławską Zachętą. Prywatną przestrzenią dla sztuki, co w czasach realnego socjalizmu stanowiło ewenement w skali kraju. Ówczesny system wtłaczał przecież w tkankę społeczną instytucjonalizm i był skrajnie podejrzliwy wobec inicjatyw obywatelskich niemających państwowego, a najlepiej jeszcze partyjnego certyfikatu.

Zachta od początku nie zawężała się do działań plastycznych. Było to miejsce spotkań puławskich artystów, ale też ludzi pióra. Szczególnie w latach 70. miała niezapomniany vibe cyganerii, co w tamtych realiach było mocno wywrotowe i antysocjalistyczne. Bez wątpienia było to miejsce magiczne – również prywatnie dla mnie.

Ale nie zapominajmy, że miejsca tworzą ludzie. Bez nich ustaje oddech, powoli blaknie magia i wszystko zamienia się w „zakurzone muzea”. Maria i Bogdan stworzyli startup wolnej myśli, przestrzeń niezliczonych artystycznych działań czy wreszcie – jakbym to nazwał – mądrej zabawy, jaką było chociażby legendarne Kiszenie Kapusty.

Dziś nie ma już tego miejsca, przestało oddychać. Odeszli Maria i Bogdan. Została magia.